مهندسی ارزش

مهندسی ارزش تلاش سازمان‌یافته‌ای است که با هدف بررسی و تحلیل تمام فعالیت‌های یک پروژه، از زمان شکل‌گیری تفکر اولیه تا مرحله طراحی، اجرا و سپس راه اندازی و بهره‌برداری، انجام می‌شود و یکی از مهم‌ترین و کارآمدترین روش‌های اقتصادی در عرصۀ فعالیت‌های مهندسی شناخته شده است. مهندسی ارزش در چارچوب مدیریت پروژه، ضمن اینکه به تمام اجزای طرح توجه می‌کند، هیچ بخشی از کار را قطعی و مسلم نمی‌داند. هدف این روش از میان برداشتن یا اصلاح هر چیزی است که موجب تحمیل هزینه‌های غیرضروری می‌شود؛ بدون آنکه آسیبی به کارکردهای اصلی و اساسی پروژه وارد شود. مهندسی ارزش به صورت زیر تعریف می شود:

«مهندسی ارزش روش خلاق و سازمان‌یافته‌ای است که هدفش شناسایی هزینه‌های غیرضروری است. هزینه‌هایی که کیفیت، کارایی و طول عمر محصول را افزایش نمی‌دهد، به چشم نمی‌آید و مشتری به آن علاقه ندارد.»

اگر چه این تعریف و بسیاری تعاریف دیگر به مهندسی ارزش با رویکرد کاهش هزینه‌ها می‌نگرند، اما شرکت ایرانیان اطلس دیدگاه وسیع تری دارد که در آن، کارگاه‌های مهندسی ارزش به راهکارهایی برای افزایش کیفیت، بهبود شاخص‌های اقتصادی، کاهش ریسک‌های شکست پروژه و موضوعاتی از این دست نیز توجه می‌کند. به همین دلیل، کارگاه‌های مهندسی ارزش در دوره‌های خاصی از طراحی و اجرای پروژه‌ها و مطابق با فرایند مشخص، برنامه‌ریزی و اجرا می‌شوند.

در ادامه، روند اجرایی فرایند مهندسی ارزش، توضیح داده می شود. بر اساس استاندارد مهندسی ارزش، فرایند کار در سه مرحلۀ مطالعات مقدماتی مهندسی ارزش (Pre - Study)، مطالعات مهندسی ارزش (Value Study) و اقدامات پیگیری(Post – Study) به شرح زیر صورت می گیرد.


الف- مرحلۀ مطالعات مقدماتی(Pre – Study Phase)

هدف از این مرحله، شناخت و تبیین موضوع مطالعات مهندسی ارزش، تحلیل پروژه، تعیین محدودۀ مطالعات مهندسی ارزش و تعریف معیارها و باید و نبایدهای کارفرمایی و پروژه‌ای دربارۀ موضوع مورد بررسی است. در این مرحله رویکرد انجام مطالعات مهندسی ارزش در راستای بهبود شاخص ارزش طرح، تعریف و تبیین می‌شود.

برای شناخت جامع از پروژه، مشاور مهندسی ارزش جلساتی با ذی‌نفعان و ارکان پروژه برگزار می‌کند و در این جلسات، مبانی طراحی مشاور و طرح نهایی مطرح و بررسی می‌شود. طی برگزاری جلسات فاز پیش‌مطالعاتی، دستیابی به اهداف زیر دنبال می‌شود:

  • شناخت دقیق اهداف و دیدگاه‌های کارفرما دربارۀ پروژه
  • بررسی ابعاد مختلف پروژه
  • شناخت دقیق اهداف و نظر‌های کارفرما دربارۀ مطالعات مهندسی ارزش
  • بیان ضرورت اجرا، دستاوردهای به‌کارگیری و کلیات متدولوژی مهندسی ارزش
  • یکسان‌سازی دانش اعضای تیم نسبت به پروژه
  • شناخت نیازهای بهره‌برداران (مشتریان آتی)
  • شناسایی محدودیت‌های طرح
  • شناسایی پتانسیل‌های بهبود طرح
  • انتخاب اعضای تیم و برنامه‌ریزی برگزاری جلسات کارگاه مهندسی ارزش

ب- مرحلۀ مطالعات مهندسی ارزش(Value Study Phase)

مرحلۀ مطالعات مهندسی ارزش، با مشارکت مدیران و کارشناسان کارفرما، نمایندگان شرکت مهندسین مشاور و کارشناسان مدعو، تشکیل می‌شود. در مراحل ابتدایی کارگاه، ضمن صحه‌گذاری اهداف پروژه و کارگاه مهندسی ارزش، محدودیت‌ها و معیارهای مطالعه تعیین می‌شود. سپس دو طرف موضوعات پیشنهادی خود را عنوان می‌کنند و پس از توافق نظر اعضای تیم، موضوعاتی که باید مطالعه شوند، در کارگاه مهندسی ارزش انتخاب و نهایی می‌شوند.

به طور کلی، فرایند کاری کارگاه مهندسی ارزش طی مراحل زیر محقق می‌شود:

  • معرفی روش مهندسی ارزش
  • معرفی پروژه شامل اهداف، محدودیت‌ها، نیازها و باید‌های کارفرمایی
  • تعریف اهداف مدنظر از مطالعات مهندسی ارزش و محدودۀ مطالعات مهندسی ارزش
  • تحلیل کارکرد پروژه
  • شناسایی و بررسی حوزه‌های بهبود و ارزیابی نهایی موضوعات پیشنهادی برای مرحلۀ خلاقیت
  • خلاقیت و ایده‌پردازی با روش طوفان فکری
  • دسته‌بندی و ارزیابی ایده‌ها، جمع‌بندی و شناسایی ایده های برتر
  • ایجاد و سازمان‌دهی تیم تخصصی برای بسط و توسعۀ ایده‌های مهندسی ارزش
  • بسط و توسعۀ پیشنهادهای مهندسی ارزش طی کار گروهی
  • تهیۀ گزارش مهندسی ارزش و ارائۀ آن به تیم‌های تخصصی
  • ارائۀ گزارش مهندسی ارزش به کارفرما برای تصویب و اقدامات بعدی
  • ارائۀ پیشنهادهای بسط و توسعه داده‌شده به اعضای کارگاه

ج- اقدامات پیگیری (Post – Study)

این مرحله به تشریح نتایج حاصل به صورت تفصیلی و جمع بندی شده می‌پردازد و اقدامات زیر، در آن انجام می‌شود:

  • تهیۀ گزارش مهندسی ارزش و ارائۀ آن به اعضا
  • نهایی کردن گزارش با توجه به نظرات اصلاحی اعضا
  • ارائۀ گزارش نهایی به کارفرما برای تصویب و اقدامات بعدی

با توجه به اینکه مهندسی ارزش یک تکنیک تصمیم‌ساز است، بنابراین برای اجرایی شدن ایده‌ها و در راستای اثربخشی بیشتر، مشاور طراحی پروژه نکات پیشنهادشده در گزارش مهندسی ارزش را، در مراحل بعدی مطالعه و تکمیل می‌کند و نهایتاً پس از طرح ایده‌های تکامل‌یافته در جلسات کارفرما، چنانچه تصویب شوند، در طراحی مشاور اعمال شده و اجرا می‌شوند.

ایرانیان اطلس امیدوار است تا با نهادینه‌سازی مهندسی ارزش در تمام شرکت‌های تحت پوشش خود و با اشاعۀ فواید حاصل از مهندسی ارزش، ضمن حضور در عرصۀ فرهنگ‌سازی این مهم در صنعت ساختمان، سهمی از افزایش ارزش پروژه‌های ساختمانی کشور داشته باشد.